هیپوترمی چیست؟ علائم، علل، اقدامات اولیه و روش پیشگیری

تا به حال شده در یک هوای سرد، آن‌قدر احساس سرما کنید که بدن‌تان دیگر مثل قبل توان حرکت نداشته باشد؟ دست‌وپاها بی‌حس شوند، لرز شدید بگیرید و حتی تمرکز و صحبت‌کردن برایتان سخت شود؟ اگر دمای بدن بیش از حد پایین بیاید، ممکن است با وضعیتی به نام هیپوترمی روبه‌رو باشیم.

هیپوترمی زمانی اتفاق می‌افتد که دمای مرکزی بدن به کمتر از ۳۵ درجه سانتی‌گراد برسد. این وضعیت فقط مخصوص کوهنوردان یا افرادی که در مناطق بسیار سرد زندگی می‌کنند نیست و در شرایط مختلف، از خیس‌شدن در هوای سرد گرفته تا قرارگرفتن طولانی‌مدت در معرض باد و سرما، ممکن است برای هر فردی ایجاد شود.

در این مطلب می‌خواهیم انواع هیپوترمی، علت‌ها و عوامل خطر، نشانه‌هایی که باید جدی گرفته شوند و عوارض احتمالی آن را بررسی کنیم. همچنین درباره راه‌های پیشگیری و درمان هیپوترمی صحبت خواهیم کرد تا بدانید در چنین شرایطی چه اقداماتی می‌تواند به حفظ جان فرد کمک کند. در ادامه با ما همراه باشید تا ببینیم علت هیپوترمی چیست و چگونه می‌توان از بروز آن، به‌خصوص در فعالیت‌های فضای باز و کوهنوردی، جلوگیری کرد.

هیپوترمی چیست؟

هیپوترمی یا کاهش شدید دمای بدن، یک وضعیت اورژانسی است که در صورت عدم درمان به‌موقع ممکن است منجر به آسیب‌های جدی و حتی مرگ شود. زمانی که دمای مرکزی بدن به زیر 35 درجه سانتی‌گراد کاهش یابد، هیپوترمی رخ می‌دهد. این کاهش دما ممکن است به دلایل مختلفی رخ دهد، اما به‌طور کلی زمانی اتفاق میفتد که بدن، گرما را سریع‌تر از آنکه بتواند تولید کند، از دست بدهد.

انواع هیپوترمی

انواع هیپوترمی بر اساس میزان کاهش دمای بدن به سه دسته اصلی تقسیم می‌شود:

هیپوترمی خفیف

دمای بدن به 32 تا 35 درجه سانتی‌گراد می‌رسد و علائم ان لرز شدید، سردی پوست، گیجی خفیف، کاهش هماهنگی حرکتی است.

هیپوترمی متوسط

دمای بدن به 28 تا 32 درجه سانتی‌گراد می‌رسد و علائم آن توقف لرز، کاهش سطح هوشیاری، کند شدن ضربان قلب و تنفس است.

هیپوترمی شدید

دمای بدن به کمتر از 28 درجه سانتی‌گراد می‌رسد و علائم آن از دست‌دادن هوشیاری، کاهش شدید ضربان قلب و تنفس و سفتی عضلات است.

هیپوترمی بر اساس سرعت بروز نیز به دو دسته کلی تقسیم می‌شود:

• هیپوترمی حاد: این نوع هیپوترمی به‌سرعت رخ می‌دهد، مانند افتادن در آب یخ یا قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض هوای بسیار سرد
• هیپوترمی مزمن: این نوع هیپوترمی به‌تدریج و طی مدت طولانی رخ می‌دهد، مانند بی‌خانمانی در هوای سرد

علت هیپوترمی چیست؟

هیپوترمی یا کاهش شدید دمای بدن، زمانی رخ می‌دهد که بدن، گرما را سریع‌تر از آنکه بتواند تولید کند، از دست بدهد. این وضعیت به دلایل مختلفی رخ می‌دهد که برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• قرار گرفتن طولانی مدت در معرض سرما: این مورد یکی از شایع‌ترین دلایل هیپوترمی است. چه در آب سرد بیفتید و چه در هوای سرد بمانید، بدن گرما را از دست می‌دهد
• لباس نامناسب: پوشیدن لباس‌های نازک یا نامناسب در هوای سرد، بدن را در معرض هیپوترمی قرار می‌دهد. بنابراین پوشیدن پوشاک کوهنوردی مناسب از ضروریات این ورزش محسوب می‌شود
• خیس‌شدن: لباس‌های خیس به‌سرعت گرما را از بدن می‌گیرند و خطر هیپوترمی را افزایش می‌دهند
• باد: باد سرعت از دست‌دادن گرما را افزایش می‌دهد
• رطوبت: رطوبت بالا، اثر سرما را تشدید می‌کند
• بیماری‌ها: برخی بیماری‌ها، مانند دیابت، بیماری تیروئید و بیماری‌های قلبی، توانایی بدن در تنظیم دما را کاهش می‌دهند
• مصرف برخی داروها: برخی داروها، مانند مسکن‌ها و داروهای آرام‌بخش، توانایی بدن در تنظیم دما را کاهش می‌دهند
• سوءتغذیه: افرادی که سوءتغذیه دارند، انرژی کمتری برای تولید گرما خواهند داشت
• آسیب‌ها: آسیب‌هایی، مانند شکستگی استخوان‌ها یا سوختگی‌های شدید باعث کاهش دمای بدن می‌شوند
• سن: نوزادان و افراد مسن به دلیل سیستم تنظیم دمای ضعیف‌تر، بیشتر در معرض خطر هستند. بنابراین هیپوترمی در کودکان بیشتر رخ می‌دهد
• الکل و مواد مخدر: مصرف الکل و مواد مخدر باعث کاهش هوشیاری و توانایی بدن در احساس سرما می‌شود
• خستگی: خستگی باعث کاهش توانایی بدن در تولید گرما می‌شود

علائم هیپوترمی

انواع هیپوترمی یا سرمازدگی علائم مختلفی دارد که با پیشرفت بیماری شدت می‌یابند.

علائم اولیه هیپوترمی

• لرز شدید: این یکی از اولین علائمی است که در بیشتر افراد دیده می‌شود
• خستگی و خواب‌آلودگی: فرد احساس خستگی مفرط می‌کند و تمایل به خوابیدن دارد
• لکنت زبان: صحبت‌کردن برای فرد دشوار می‌شود
• حرکات کند و ناهماهنگ: فرد نمی‌تواند به‌خوبی حرکت کند
• عدم تعادل: فرد در هنگام راه‌رفتن تلوتلو می‌خورد

علائم پیشرفته هیپوترمی

• کاهش دمای بدن: دمای بدن به زیر 35 درجه سانتی‌گراد می‌رسد
• پوست سرد و رنگ‌پریده: پوست به رنگ خاکستری یا آبی متمایل می‌شود
• تنفس و ضربان قلب کند
• گیجی و سردرگمی: توانایی تمرکز و تصمیم‌گیری کاهش می‌یابد
• از دست‌دادن حافظه و تمرکز
• خواب‌آلودگی شدید
• از دست‌دادن هوشیاری

در نوزادان، علائم هیپوترمی ممکن است متفاوت و شامل موارد زیر باشد:

• پوست سرد و رنگ‌پریده
• بی‌حالی و کم‌تحرکی
• مشکل در تغذیه
• تنفس سریع و سطحی

توجه داشته باشید که علائم هیپوترمی ممکن است در افراد مختلف، متفاوت باشد و شدت آن‌ها به میزان کاهش دمای بدن بستگی دارد. اگر فکر می‌کنید که کسی دچار هیپوترمی شده است، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.

عوارض هیپوترمی

هیپوترمی یا کاهش شدید دمای بدن، اگر به‌موقع درمان نشود، عوارض جدی و حتی کشنده‌ای به همراه خواهد داشت. این عوارض به دلیل آسیب به اندام‌ها و سیستم‌های مختلف بدن در اثر سرما رخ می‌دهند. عوارض هیپوترمی به‌طور کلی به دو دسته تقسیم می‌شوند.

• عوارض حاد: این عوارض بلافاصله پس از کاهش دمای بدن و در طول دوره هیپوترمی رخ می‌دهند
• عوارض دیررس: این عوارض ممکن است پس از بهبودی اولیه از هیپوترمی ظاهر شوند و به دلیل آسیب‌های دائمی به اندام‌ها ایجاد می‌شوند.

بیشتر بخوانید: 8 تاثیر کوهنوردی بر دیسک کمر (مثبت و منفی) که باید بدانید!

عوارض حاد هیپوترمی

• آسیب به قلب: هیپوترمی می‌تواند باعث آریتمی قلبی یا همان نامنظم شدن ضربان قلب، کاهش فشار خون و در نهایت ایست قلبی شود
• آسیب به مغز: کاهش دمای مغز ممکن است منجر به گیجی، خواب‌آلودگی، تشنج و حتی کما شود
• آسیب به کلیه‌ها: هیپوترمی باعث کاهش جریان خون به کلیه‌ها و در نتیجه آسیب به آن‌ها می‌شود
• لخته‌شدن خون: کاهش دمای بدن باعث افزایش خطر لخته‌شدن خون می‌شود که ممکن است به آمبولی و انسداد رگ‌ها بیانجامد
• نارسایی تنفسی: هیپوترمی باعث کند شدن و در نهایت، توقف تنفس می‌شود

عوارض دیررس هیپوترمی

• آسیب به عضلات: هیپوترمی ممکن است باعث آسیب به عضلات اسکلتی و ایجاد درد عضلانی شود
• آسیب به اعصاب: آسیب به اعصاب می‌تواند منجر به بی‌حسی، گزگز و ضعف در اندام‌ها شود
• مشکلات روانی: برخی افراد پس از تجربه هیپوترمی ممکن است دچار مشکلات روانی، مانند افسردگی و اضطراب شوند

عوامل موثر بر شدت عوارض عبارت‌اند از:

• شدت هیپوترمی: هرچه کاهش دمای بدن بیشتر باشد، احتمال بروز عوارض جدی‌تر بیشتر است
• مدت زمان قرار گرفتن در معرض سرما: مدت‌زمان طولانی قرار گرفتن در معرض سرما، آسیب به بافت‌ها را افزایش می‌دهد
• سن و سلامت عمومی فرد: افراد مسن، کودکان و افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای دارند، بیشتر در معرض خطر عوارض هیپوترمی هستند

توجه کنید که انواع هیپوترمی یک وضعیت اورژانسی است و درمان آن باید توسط پزشک انجام شود؛ زیرا هرگونه تاخیر در درمان ممکن است عوارض جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد.

پیشگیری از هیپوترمی

از آنجا که هیپوترمی یا کاهش شدید دمای بدن، یک وضعیت اورژانسی خطرناک است، باید با رعایت برخی نکات ساده از بروز این مشکل جلوگیری کنید.

لباس مناسب

برای پیشگیری از هیپوترمی در محیط‌های سرد، استفاده از تجهیزات مناسب اهمیت زیادی دارد. کاپشن کوهنوردی عایق حرارتی خوبی ایجاد می‌کند و بدن را در برابر باد و سرما حفظ می‌کند. همچنین، هنگام شب یا در شرایط استراحت، یک کیسه خواب کوهنوردی استاندارد می‌تواند از کاهش دمای بدن جلوگیری کند. برای ایجاد سرپناه مناسب و حفظ دمای محیط، استفاده از چادر کوهنوردی ضروری است. با رعایت این نکات، خطر علائم هیپوترمی کاهش می‌یابد و می‌توان در صورت نیاز اقدامات لازم برای درمان هیپوترمی را انجام داد.

• چند لایه بپوشید: لایه‌های نازک متعدد، گرما را بهتر از یک لایه ضخیم حفظ می‌کنند
• لباس‌های خشک بپوشید: لباس‌های خیس، به‌سرعت گرما را از بدن می‌گیرند
• از پوشیدن لباس‌های تنگ خودداری کنید: لباس‌های تنگ مانع گردش خون می‌شوند
• کلاه، دستکش و جوراب گرم بپوشید: این قسمت‌ها از بدن، بیشترین گرما را از دست می‌دهند

حفظ آب بدن

به اندازه کافی آب بنوشید، اما از نوشیدن آب خیلی سرد خودداری کنید.

تغذیه مناسب

غذاهای گرم و پرکالری مصرف کنید تا بدن، انرژی کافی برای تولید گرما داشته باشد.

فعالیت بدنی

فعالیت‌های بدنی سبک به افزایش دمای بدن کمک می‌کند.

پناهگاه مناسب

در محیط‌های سرد، به دنبال مکانی گرم و خشک برای استراحت باشید.

اجتناب از الکل و نیکوتین

الکل و نیکوتین باعث گشاد شدن رگ‌های خونی و از دست‌رفتن گرما می‌شوند.

مراقبت از افراد آسیب‌پذیر

کودکان، افراد مسن و افرادی که بیماری‌های مزمن دارند، بیشتر در معرض خطر هیپوترمی هستند.

آگاهی از علائم اولیه

با علائم اولیه هیپوترمی آشنا شوید تا در صورت بروز، بتوانید به‌سرعت اقدام کنید.

یادتان باشد که در هنگام فعالیت در هوای سرد به‌صورت گروهی حرکت کنید تا در صورت بروز مشکل، بتوانید به یکدیگر کمک کنید. در مسیر مرتبا در مکان‌های گرم و خشک استراحت کنید.

بیشتر بخوانید: کیت بقا چیست؟ راهنمای کامل تجهیزات ضروری برای بقا در طبیعت

هنگام هیپوترمی چه کنیم؟

در ادامه به اقداماتی اشاره کرده‌ایم که باید در شرایط انواع هیپوترمی انجام دهید.

• با اورژانس تماس بگیرید
• فرد را به محیط گرم و خشک منتقل کنید
• اگر در فضای باز هستید، فرد را در یک پناهگاه یا خودرو قرار دهید
• لباس‌های خیس را درآورید و لباس‌های خشک و گرم به فرد بپوشانید
• از روش‌های گرم‌کردن تدریجی استفاده کنید. قرار دادن فرد در وان آب گرم یا استفاده از پتوهای گرم می‌تواند موثر باشد.

یادتان باشد که از قرار دادن فرد در آب بسیار گرم یا استفاده از منابع گرمای مستقیم، مانند بخاری یا آتش اجتناب کنید، زیرا این کار ممکن است شوک حرارتی ایجاد کند.

• گرم‌کردن نواحی مرکزی بدن، مانند قفسه سینه، شکم و گردن
• از حرکت‌دادن اندام‌های یخ زده جلوگیری کنید
• اگر فرد هوشیار است و می‌تواند آب بنوشد، به او مایعات گرم، مانند چای یا سوپ گرم بدهید، اما از دادن الکل یا کافئین خودداری کنید
• به تنفس فرد توجه کنید. در صورتی که فرد نفس نمی‌کشد یا تنفس او ضعیف است، اقدامات احیای قلبی ریوی (CPR) را انجام دهید

هنگام رسیدگی به فرد دچار هیپوترمی، نکات مهم زیرا را رعایت کنید:

• هیچ‌گاه فرد مبتلا به هیپوترمی را تنها نگذارید
• از ماساژ دادن نواحی یخ زده خودداری کنید
• اگر فرد، هوشیاری خود را از دست داده، او را به پهلو بخوابانید تا راه هوایی‌اش باز بماند
• در صورت امکان، دمای بدن فرد را با استفاده از یک دماسنج اندازه بگیرید

درمان هیپوترمی

پس از اینکه فرد هیپوترمی را به مراکز درمانی انتقال دادید، روش‌های زیر به‌عنوان درمان پزشکی به کار می‌رود:

• گرم‌کردن فعال: در بیمارستان، از روش‌های گرم‌کردن فعال، مانند استفاده از دستگاه‌های گرم‌کننده، برای افزایش دمای بدن استفاده می‌شود
• پشتیبانی حیاتی: در موارد شدید، ممکن است نیاز به پشتیبانی حیاتی، مانند استفاده از ونتیلاتور و داروهای قلبی باشد
• درمان عوارض: در صورت بروز عوارض ناشی از هیپوترمی، مانند لخته‌شدن خون یا نارسایی اندام‌ها، درمان‌های لازم انجام می‌شود

خرید تجهیزات کوهنوردی از فروشگاه اورامان شاپ

هیچ‌چیز مهم‌تر از سلامتی شما در هنگام کوهنوردی نیست. بنابراین برای جلوگیری از هیپوترمی و سایر خطرات کوهنوردی، بهتر است از تجهیزات مناسب استفاده کنید. فروشگاه اورامان شاپ طیف گسترده‌ای از تجهیزات کوهنوردی باکیفیت را برای شما فراهم کرده است؛ از لباس‌های گرم و ضدآب گرفته تا کیسه خواب‌های حرفه‌ای، همه و همه برای اطمینان از یک سفر امن و لذت‌بخش در کوهستان.

با خرید از اورامان شاپ، به خود و اطرافیانتان هدیه‌ای ارزشمند بدهید. برای مشاهده محصولات و کسب اطلاعات بیشتر، به سایت اورامان شاپ مراجعه کنید. در ضمن امکان خرید اقساطی، در چهار قسط، نیز از فروشگاه اورامان شاپ برای شما فراهم است.

جمع‌بندی

هیپوترمی یا کاهش شدید دمای بدن یکی از خطرناک‌ترین وضعیت‌های اورژانسی در طبیعت و هوای سرد است که در صورت بی‌توجهی می‌تواند منجر به آسیب‌های جدی، نارسایی اندام‌ها و حتی مرگ شود. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که بدن، گرما را سریع‌تر از توان تولید خود از دست می‌دهد و دمای مرکزی آن به زیر ۳۵ درجه سانتی‌گراد می‌رسد.

آگاهی از انواع هیپوترمی، علائم اولیه و پیشرفته، عوامل ایجادکننده و اقدامات صحیح هنگام بروز آن نقش مهمی در نجات جان افراد دارد. پیشگیری، همواره بهترین راه مقابله با هیپوترمی است؛ استفاده از پوشاک مناسب، حفظ خشکی بدن، تغذیه کافی و انتخاب تجهیزات استاندارد مانند لباس لایه‌ای، کیسه خواب مناسب و کفش کوهنوردی استاندارد، می‌تواند خطر بروز این عارضه را تا حد زیادی کاهش دهد.

در صورت مشاهده علائم هیپوترمی، باید بدون اتلاف وقت اقدامات اولیه را انجام داده و فرد را هرچه سریع‌تر به مراکز درمانی منتقل کرد؛ زیرا درمان قطعی هیپوترمی، به‌ویژه در موارد متوسط و شدید، فقط تحت نظر پزشک امکان‌پذیر است.

منابع: + +

سوالات متداول